شهر اوز واقع در شهرستان لارستان در جنوب استان فارس بازمانده از دوران كهن و جلوه گاهي از فرهنگ تاريخي ايثار و نيكوكاري مردمان فارس است . شهر تاريخي و جنوبي اوز در 40 كيلومتري شمال غربي شهر لار و 340 كيلومتري جنوب شرقي شيراز مركز استان فارس در ارتفاع افزون بر 1000 متري از سطح دريا واقع شده است .
اين شهر در دشتي ميان 2 رشته كوه از دنباله كوه هاي زاگرس جنوبي قرار دارد . و به دليل وابستگي شديد به محل و وجود ايمان قوي وفاداري مردم به آئين ها و رسوم كهن هنوز فرهنگ غني تلاش زحمت و رسوم و باور داشت هاي آئيني در آن حفظ شده است . در اين شهر تاريخي حدود 17 هزار نفر جمعيت زندگي مي كنند و كار بيشتر مردم مسافرت به كشورهاي حوزه خليج فارس و تجارت است . گفته مي شود قدمت سكونت انسان در شهر اوز به دوران پيش از اسلام مي رسد. اين شهر گوشه اي از فعاليت هاي مرداني را در دل دارد كه تاريخ مردي و جوانمردي را از آنان به وام گرفته است .
مردم و آثار باستانی
اوز ريشه تاريخي مردم سرزمين جنوب و لارستان است همچنين در قلمرو قهرمانان قديم واقع مي باشد. وجود دژهاي كلاته پرويزه عبدالقادري آتشكده محلچه پس تنب و زيرجد در اين منطقه هر انسان ژرف انديشي را به فراخناي تاريخ گذشته اين سرزمين فرامي خواند تا همچنان بايستد و هرگونه تهاجم را با شمشير و تير و جنگ تن به تن دفع كند.
براساس مستندهاي مهم و اعلام سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري بركه سلفي در زمان حكومت تيموريان ساخته شده است سد و چاه هاي تنگه عنوه مسجد جامع قلعه پرويزه توپ نادري در كنار اين قلعه قدمت اوز را به ساليان دور و دراز مي كشاند.
مردم اوز به دين مبين و انسان ساز اسلام و قوانين و مقررات سخت پاي بند و بدين دين و سلوك است كه اين مردم در دوران جنگ تحميلي شهيد آزاده جانباز و رزمنده تقديم انقلاب اسلامي ايران كرده اند.
امروز بسياري از مردمان اين شهر به دور از هرگونه غوغاي تزويرهاي رنگارنگ رنگ صداقت بر پيشاني دارند. سفره هاي آنان كه حاصل دسترنج تلاش جمعي خانواده است . همچنان گسترده و پرنعمت چون خوان نياكانشان بر روي همگان گشوده است . اگرچه بخشي از نسل جوان شهر نيز مانند ساير شهرهاي كشورمان به سبب وجود برخي مسائل و مشكلات و تنگناها حاضر نيستند مانند پدران و مادران زحمتكش خود در اين شهر بمانند و راهي شهرهاي بزرگ داخل و خارج از كشور مي شوند و شهر اوز و دلسوزان آزرده خاطر از اين واقعيت تلخ همواره در پي چاره جوئي هستند و يعقوب وار چشم به راه هستند تا شايد زمينه اي مساعد شود. و جوانان به زادگاه برگردند و براي اين كار از نيكوكاران و سرمايه گذاران درخواست مي كنند كه با ايجاد اشتغال بستر خدمت جوانان را در اين شهر زيبا ولي دورافتاده فراهم سازند.
از جمله آثار باستانی که در این شهر وجود دارد خانههای خشتی بسیار قدیمی با بادگیرهای بزرگ و زیبا است. علاوه بر این به حمام قدیمی این شهر که معروف به حمام شهرداری است و آب انبارهای قدیمی از جمله به آب انبار
ملا محمد کرامتی که قدمتی نزدیک به سیصد سال دارد نیز میتوان اشاره کرد. در ۳ کیلومتری اوز در روی کوه قلعهای درست شده، به نام قلعه پرویزه (به زبان محلی:پروده) که در آن آثار زیادی وجود دارد. از جمله خانه های مسکونی خشتی اوز می توان به خانه ی
رییس محمد سعید سوداگر و خانه ی
حاجی ملا عبدالرحیم کرامتی اشاره کرد.
موسسات آموزشی
وجود دانشگاه بزرگ پيام نور مركز اوز با 3 هزار و 200 دانشجو و 27 رشته تحصيلي كه عنوان بزرگ ترين دانشگاه پيام نور كشور را بر پيشاني دارد و آغاز به كار دانشگاه آزاد اسلامي مركز اوز و دانشگاه علوم ديني كه از بعد فرهنگي جوانان را سيراب مي سازند و بر خيل مشتاقان علم و فرهنگ دوستي و فرهنگ پروري اوز مي افزايند. و در اين ميان آداب و رسوم فرهنگي و كهن مراسم افطار نمازهاي تراويج قيام تسبيح و وتر اذان هاي آب و بيدارباش در ماه مبارك رمضان برگزاري مراسم اعياد فطر و قربان با جلوه هاي متفاوت با ساير بلاد اسلامي و بازي هاي فراموش شده تلختر. تيل اومه لهپرگاله باپ سوك پس سوك و... و مراسم ديدني عروسي و... همچنين آئين هاي جذاب محلي مانند خواستگاري ختنه سوري پختن انواع نان و شيريني ساخت انواع صنايع دستي دوخت انواع لباس هاي محلي همه و همه نشان ازذوق فرهنگ بومي مردم اين ديار است كه صحنه هاي زيبايي از مردم شناسي اين آب و خاك به نمايش گذاشته مي شود. بي ترديد خرده فرهنگ هاي بومي و احياي ميراث فرهنگي معنوي گذشته كه سال ها به عقب نشيني در مقابل فرهنگ تهاجمي كمرنگ مي شود مي تواند با چنين آئين هائي دوباره احيا و حفظ شود. مردم به لهجه محلي كه در سرتاسر جنوب فارس و بويژه لارستان رواج دارد. سخن مي گويند و اين گويش يكي از گويش هاي باستاني ايران است كه ريشه در زبان پهلوي دارد.
شهر اوز به لحاظ ارزش فرهنگي تاريخي و وجود صنايع دستي بومي چشم انداز زيباي طبيعي حتي در دوران خشكسالي مناظرش مانند زل اوز دشته مرغزار برزگو دره ها قله ها كوه ها تنگزان تاگارمه بركه شكسته و... چشم ها را خيره مي كند و ارزش هاي معنوي و مذهبي رايج در بين مردم مورد توجه مي باشد. اجراي برنامه هاي جالب مذهبي مولود خواني و اعياد توجه مخاطبين از سراسر كشور را براي معرفي منطقه به خود جلب كرده و در رونق وضعيت اقتصادي و معيشتي مردم منطقه نقش به سزائي خواهد داشت . آئين هاي سنتي ازدواج و جلوه هاي محلي آن كه همواره مورد توجه ميهمانان قرار مي گيرد و بازي هاي فراموش شده چوب بازي (داربازي ) قديمي و كشتي محلي منحصر به اين شهر (يلختر) موسيقي سنتي كه نت و ضوابط اجراي علمي آن توسط مهندس عبداله خضري احيا مي شود. لباس يا رخت گشاد بسيار جذاب و زيبا بويژه لباس محلي ويژه عروس كه در كشور كم نظير است همه و همه از جمله ويژگي هاي مردم اين شهر جنوبي فرهنگي است .
محلهها
اوز به دو قسمت محله بالا و محله پایین تقسیم شده که محله بالا به منطقهای که رو به سمت بالای شهر میگویند و محله پایین را هم به منطقهای که رو به سمت پایین است میگویند. هر کدام از محلهها به قسمتهای زیاد دیگری تبدیل شده، ولی در صورتی که بگویید محله بالا همه میدانند که شما قسمت بالای شهر را میگویید. تمام مردم این شهر باها توان مالی به طور عادی در سطح شهر پخش شدهاند و نام بردن بالا و پایین کاری به اعیان نشین و یا غیره ندارد.
آب شرب
اوز از دیرباز با مشکل آب شرب روبرو بودهاست و خشکسالی و زمینهای شور نیز به این امر دامن زدهاست. آب لوله کشی این شهر در گذشته شور بود و برای شستشو و آبیاری گیاهان مورد استفاده قرارمیگرفت، اما در بهمن ماه سال ۱۳۸۶ آب شیرین از سد سلمان فارسی در شبکه لوله کشی این شهر جاری شد.هر چند اوز هنوز هم با مشکل آب روبروست و از آب آب انبارها نیز بی نیاز نگشتهاست زیرا وفور آب شیرین منوط به بارندگی کافی است که بتواند سد سلمان فارسی را پر کند. گفتنی است در گذشته و حال منبع اصلی آب شرب مردم شهر اوز، از
آب انبارهای
زیادی که در شهر و خارج از شهر وجود دارد تهیه میشود که در زبان محلی به آن
برکه
میگویند.
اوز و حومه
به هر صورت شهر اوز و روستاها و دهستان هاي آباد و پرجمعيت آن يعني فيشور كوره بيدشهر كهنه قلات گلار هود محلچه هيرم اسلام آباد و آبادي هاي متعدد اين بخش براي زنده ماندن و ادامه حيات ديرينشان و حفظ ميراث فرهنگي آنها به توجه بيشتر نيازدارد. با رسيدن آب سد سلمان فارسي و گاز و ساخت جاده هاي شيراز ـ جهرم ـ لار و شيراز ـ فيروزآباد ـ لار و غيره و ساخت جاده اوز منصورآباد نويد زيرساخت مهم براي توسعه و پيشرفت را به مردم مي دهد و در آخر سال 1387 مردم منتظر عيدي هيات محترم دولت يعني ارتقا هستند. انشاالله .
اصغر فرودي بخشدار و رئيس انجمن ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري بخش اوز مي گويد : ستاد اسكان مسافران نوروزي در اين شهر تشكيل و 20 كلاس درس 50 چادر 2 اتاق در مدارس پارك نوروز هلال احمر شهرداري و آموزش وپرورش براي پذيرايي از ميهمانان نوروزي تجهيز و مهيا شده و گروه گشت امداد در مسيرهاي ورودي و خروجي شهر آماده كمك رساني و استقبال از ميهمانان مي باشند.
اوز ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي
